Hafta Sonu Makalesi ..  Menfaat Değişince İnsan da mı Değişir?

İnsan bazen bir söz söyler, sonra o sözün arkasında durur.

Bazen de aynı insan, aynı kişi hakkında dün söylediklerinin tam tersini bugün söylemeye başlar.

İşte tam burada durup düşünmek gerekir.

Kur’an-ı Kerîm bize Hucurât Suresi 6. ayette çok önemli bir ölçü verir:

Bu ayet yalnızca “haberi araştırın” demiyor.

Aslında bize çok daha büyük bir ahlak öğretiyor:

**Duyduğunuz her sözle hüküm vermeyin.

Bir insanın sözüyle başka bir insanı mahkûm etmeyin.

Hele hele geçmişi, bugünü ve menfaati ortadayken hiç etmeyin.**

Çünkü insanın dili değişebilir.

Ama hakikat, bir insanın çıkarına göre değişmez.

—

Dün iyi olan, bugün neden kötü oldu?

Bazen bir insanı yıllarca överiz.

Hatta başkalarına onu tavsiye ederiz.

Sonra bir gün bir şey olur.

Aynı insan bir anda:

oluverir.

Peki insan bir gecede mi değişti?

Elbette değişmiş olabilir.

İnsan değişebilir.

Fakat o zaman sorulması gereken soru şudur:

Ne oldu?

Yoksa değişen insan değil de, **ona bakışımız mı oldu?**

Daha da önemlisi:

Çünkü bazen insan hakikati keşfettiği için değil, **çıkarı değiştiği için fikrini değiştirir.**

Dün yanında olduğu insan bugün karşısındaysa, bunun sebebini araştırmadan sadece son söylediğine inanmak büyük bir yanılgıdır.

—

Bir insan hakkında bugün söylenenleri dinlemek kolaydır.

Asıl zor olan, dün ne söylendiğini hatırlamaktır.

Dün aynı insanı övenler bugün neden kötülemektedir?

Dün güvenilir olduğunu söyleyenler bugün neden güvenilmez ilan etmektedir?

Dün doğru bildikleri şey bugün hangi sebeple yanlışa dönüşmüştür?

Ve en önemlisi:

İşte insanın aklı burada devreye girmelidir.

Çünkü cehalet yalnızca hiçbir şey bilmemek değildir.

Bir duyumla insanları birbirine düşürmektir.

Bir sözle yılların dostluğunu yıkmaktır.

Bir kişinin öfkesiyle başkasına öfke duymaktır.

Birinin anlattığını araştırmadan doğru kabul etmektir.

Kur’an‘ın uyarısı tam da buradadır: Araştırmadan hareket ederseniz, bilmeden bir topluluğa zarar verebilir ve sonrasında pişman olabilirsiniz.

—

Yalanı yakalamak kolaydır.

Ama yarım gerçek çok daha tehlikelidir.

Bir olayın sadece işimize gelen tarafını anlatırsınız.

Gerisini saklarsınız.

Sonra dinleyen kişi eksik bilgiyle bir hükme varır.

Artık gerçek ne olursa olsun, algı oluşmuştur.

İnsanlar kırılmıştır.

Kalpler bozulmuştur.

Dostluklar zedelenmiştir.

Aileler birbirine düşmüştür.

Ve bazen yıllarca süren bir ilişkinin üzerine tek bir cümleyle gölge düşürülmüştür.

Oysa Kur’an‘ın istediği şey açıktır:

Tersi değil.

Önce hüküm verip sonra kendimize delil aramak, adalet değildir.

—

Fakat mesele yalnızca cehaletten kurtulmak değildir.

İnsanın içinde merhamet de olmalıdır.

Çünkü bazen karşımızdaki insan gerçekten hata yapmıştır.

Ama hata yapmakla kötü insan olmak aynı şey değildir.

Bir insanın bir yanlışını görüp bütün hayatını mahkûm etmek kolaydır.

Zor olan, yanlışını görüp insanlığını da koruyabilmektir.

İşte merhamet burada başlar.

Akıl araştırır.

Adalet ölçer.

Merhamet ise insanı bütünüyle yok saymaz.**

—

İnsanların içinde yıllarca biriken kırgınlıklar olabilir.

Söylenmemiş sözler olabilir.

Biriktirilmiş öfkeler olabilir.

Kırılmış kalpler olabilir.

Fakat yıllarca susup sonra bütün birikimi bir anda karşı tarafa kusmak, geçmişi düzeltmez.

Sadece yeni yaralar açar.

Hele bunu başkalarının anlattıklarıyla birleştirip insanların birbirine karşı kullanması, çok daha ağır sonuçlar doğurur.

Çünkü bir aileyi, bir dostluğu veya bir topluluğu parçalamak birkaç dakikada mümkündür.

Ama yeniden güven inşa etmek bazen yıllar sürer.

Bu nedenle insan konuşmadan önce kendisine şu üç soruyu sormalıdır:

Üçüne de gönül rahatlığıyla cevap veremiyorsak, belki de susmak en büyük erdemdir.

—

Bugün toplum olarak en fazla ihtiyaç duyduğumuz şeylerden biri budur:

Bir insanı seviyorsak söylediği her şeyi doğru kabul etmemeliyiz.

Bir insanı sevmiyorsak söylediği her şeyi de yanlış kabul etmemeliyiz.

Çünkü hakikat kişilere göre şekillenmez.

Dün iyi dediğimiz insana bugün kötü diyorsak, önce kendimizi sorgulamalıyız.

Belki o değişti.

Belki şartlar değişti.

Belki yeni bir gerçek ortaya çıktı.

Ama belki de sadece bizim menfaatimiz değişti.

İşte insanın kendisine sorması gereken en ağır soru budur.

—

Birilerinin getirdiği haberle birbirimize düşmeden önce araştıralım.

Bir insan hakkında hüküm vermeden önce geçmişine bakalım.

Dün söyledikleriyle bugün söylediklerini karşılaştıralım.

Ve en önemlisi, şu soruyu sormaktan korkmayalım:

Ne değişti?

Hangi gerçek ortaya çıktı?

Yoksa senin menfaatine dokunan bir şey mi oldu?”**

Çünkü bazen hakikat değişmez.

Ve insan, çıkarı değiştiğinde dilini değiştiriyorsa; onun sözünü değil, **neden değiştiğini** araştırmak gerekir.

Kur’an bize önce bunu öğretiyor:

Belki de bugün birbirimize verebileceğimiz en güzel öğüt şudur: