Kibir : İnsan Ruhunu Sessizce Kuşatan En Büyük Tehlikelerden Biri
Kibir, insanın kendisini başkalarından üstün görmesi, sahip olduklarını bir ayrıcalık sebebi sayması ve karşısındakini küçümsemeye başlamasıdır. Çoğu zaman fark edilmeden kalbe yerleşir; insan kendi davranışındaki değişimi bile göremez. Oysa tevazu, insanı olgunlaştıran en büyük ahlaki değerdir. İnsan ne kadar yükselirse yükselsin, insanlara karşı olan yaklaşımı onun gerçek karakterini ortaya koyar.
Kibir ve Tevazu Arasındaki İnce Çizgi
İnsan başarılı olabilir, bilgi sahibi olabilir, makam elde edebilir; bunların hiçbiri tek başına kötü değildir. Ancak sahip olunan nimetler, kişiyi tevazudan uzaklaştırıyorsa, burada tehlike başlar. Çünkü tevazu, kişinin kendisini küçültmesi değil; herkesi insan olarak değerli görmesidir.
Bir insan konuşurken karşısındakini dinliyorsa, eleştiriyi kabul edebiliyorsa, hatasını fark ettiğinde geri adım atabiliyorsa bu tevazudur. Fakat her konuda haklı olduğunu düşünen, herkesi küçümseyen, sadece kendi doğrusunu merkeze koyan anlayış kibirin işaretidir.
Peygamberimiz Hz.Muhammad (S.A.V.) şöyle buyurmuştur:
“Kalbinde zerre kadar kibir bulunan kimse cennete giremez.”
Bu hadis, kibirin sadece dış davranış değil, kalpte başlayan bir hastalık olduğunu açıkça gösterir.
Makam Sahibi Olunca Değişen İnsanlar
Hayatta en sık karşılaşılan durumlardan biri de, bazı insanların bir makama geldikten sonra değişmesidir. Dün aynı sofrada oturanlar, aynı sokakta yürüyenler; bugün bulundukları konum nedeniyle çevresine mesafe koyabiliyor.
Oysa makam bir üstünlük değil, sorumluluktur. İnsan makamla büyümez; makamı nasıl taşıdığıyla büyür.
Gerçek büyüklük; yetki sahibi olunca daha çok dinlemek, daha çok adaletli olmak ve daha çok mütevazı davranabilmektir. Çünkü kibir makamı ağırlaştırır, tevazu ise makamı anlamlı hale getirir.
Muhammad hayatı boyunca insanlarla iç içe yaşamış, kendi işini kendisi yapmış, oturduğu mecliste kendisini ayrıcalıklı göstermemiştir. Bu yönüyle tüm insanlığa tevazunun en güçlü örneğini bırakmıştır.
Günümüzde Sosyal Medya ve Gizli Kibir
Bugün sosyal medya, görünmeyen kibirin en yaygın alanlarından biri hâline gelmiştir. İnsanlar bazen farkında olmadan hayatlarını sergilerken, başkalarının eksiklerini küçümseyen bir dil geliştirebiliyor.
Sürekli başarı gösterisi yapmak, her şeyi kendisi üzerinden anlatmak, başkalarının hayatını değersiz görmek; modern çağın gizli kibir biçimleri arasında yer alıyor.
Burada tehlikeli olan şudur: İnsan çoğu zaman kibirli olduğunu fark etmiyor; bunu özgüven sanabiliyor. Oysa gerçek özgüven ile kibir arasında büyük fark vardır.
Özgüven insanı dengeler, kibir ise başkalarını küçümsetir.
Kibir İnsanı Nasıl Yalnızlaştırır?
Kibirli insan zamanla çevresindeki samimiyeti kaybeder. Çünkü insanlar küçümsendiklerini hissettikleri yerde uzun süre kalmazlar.
Aile içinde kibir sevgiyi azaltır, dostlukta mesafe oluşturur, toplumda güveni sarsar. Bir insan ne kadar bilgili, ne kadar güçlü olursa olsun; gönül kazanamıyorsa eksik kalır.
Tevazu sahibi insanlar ise daha kalıcı iz bırakır. Çünkü insanlar güçten çok samimiyeti hatırlar.
Peygamberimiz Hz. Muhammed’den Kibir Uyarısı
Hz.Muhammed kibri şöyle tarif etmiştir:
“Kibir; hakkı kabul etmemek ve insanları küçümsemektir.”
Bu tanım çok önemlidir. Çünkü kibir sadece büyüklenmek değildir; bazen doğruyu kabul etmemek, bazen karşısındakini değersiz görmek de kibirdir.
Bir başka hadisinde ise şöyle buyurur:
“Allah için tevazu göstereni Allah yükseltir.”
Bu yüzden insan yükseldikçe eğilmeyi bilmeli; bilgi arttıkça yumuşamalı; güç arttıkça merhameti çoğaltmalıdır.
Sonuç: İnsanı Yükselten Şey Tevazudur
Bugün toplum olarak en çok ihtiyaç duyduğumuz şey; birbirimizi küçümsemeden konuşabilmek, farklılıklarımızı üstünlük sebebi yapmamaktır.
Çünkü insanı gerçekten büyüten şey; sahip oldukları değil, sahip oldukları karşısında gösterdiği ahlaktır.
Kibir geçici bir üstünlük hissi verir, tevazu ise kalıcı bir saygınlık kazandırır.